|
A/UX: Apple Macintoshlar üçün inkişaf etdirilmiş bir Unix əməliyyat sistemi.
ABACUS: Üzərində bir çubuğa sıralanmış, sağa sola sürüşdürülə bilən toplar ol/tapılan
kalkulyatorun təməli sayılan bir alət. Öz başına hesab etməsə də sayılan ədədləri
insanlara xatırladaraq hesablamaya köməkçi olar.
ABORT: Əməliyyat sistemi üzərində proqram işlə/çalışarkən təbii olmayan bir səbəbdən
proqramın dayanması və ya dayandırılması. Nəticə olaraq proqram ya da əməliyyat
sistemi bir səhv mesajı verər. Səhv mesajının üzərində davam, proqramı bağla variantları
vardır.
ACCELERATOR BOARD: Kompüterinizi sürətləndirmək üçün ilişən kart. Bu kartların funksiyas(n)ı,
kompüterin CPUinin üzərindəki bəzi işləri al/götürüb öz üzərlərində işlətməsidir.
Beləcə CPUin yükünü yüngülləşdirib kompüterinizin performansını artırarlar.
ACCESS: Bir məlumata, yaddaşa, diskə, CD-ROMə vs. çatmaq.
ACCESS CODE: Daxilolma/müraciət kodu. (şifrə)
ACCESS TIME: Daxilolma/müraciət üçün keçən zaman.
ACCESS POINT: WANlərdə telsiz siqnallarının gücləndirilməsi və paylaşdırılması üçün
istifadə edilən bir vasitədir. Kabelli LANlərdə HUBlərə bənzər şəkildə, ACCESS POINTlər
də, məlumat paketlərinin telsiz şəbəkələrdə paylaşımını təmin edər. Access Pointlər
siqnalları gücləndirən və daha uzaq məsafələrə çatdırılmasını təmin edən Repeater
vəzifəsini də görər.
ACCESS PRIVILEGES: Giriş icazəs(n)i. Kompüter üzərindəki fayllara giriş və fayllar
üzərində dəyişiklik etmək üçün istifadəçilərə təyin olunan haqqdır.
ACCOUNT: Hesab. Əməliyyat sistemlərində bir adam adına açılan istifadəçi adı və
giriş şifrəsidir. Ayrıca adamın daxilolma/müraciət haqqları və istifadə ilə əlaqədar
digər məlumatlarının yazılması üçün də istifadə edilə bilər.
ACLS (Access Control Lists): Keçiş idarə siyahıları. Şəbəkə üzərindən transfer edilən
məlumatların kimdən gəldiyi, kimə gedəcəyi və məlumatın böyüklüyü kimi meyarlarının
tutulduğu siyahıdır.
ACRONYM: Qısaltma. Xüsusi adların qısaldılması baş hərflərini birləşdirərək edilər.
Nümunə: ACLS (Access Control List)
ACTIVE: Aktiv. Əməliyyat sistemlərimizin üzərində istifadədə olan proqramların və
faylların vəziyyətlərini ifadə etmək üçün istifadə edilər. Nümunə: ICQ proqramı
açıq və istifadə edilirsə o anda ICQ proqramı aktiv deməkdir.
ACTIVE MATRİX: Maye kristal ekran texnologiyası. Ümumiyyətlə daşına bilər kompüterlərin
ekranlarında istifadə edilən texnologiyadır.
ACTIVE-X: Microsoft firmasının hazırladığı əməliyyat sistemlərində Java dili kimi
internet üzərində işlə/çalışan proqramlar hazırlamaq üçün istifadə edilən inkişaf
etmiş bir proqram inkişaf etdirmə dilidir.
@ (AT İŞARƏS(N)İ): Bu işarə klaviaturada Q düyməs(n)i ( F klaviaturada F düyməs(n)i)
və ALT GR düymələrinə birlikdə basılaraq yazılar. Ən məşhur istifadə edildiyi yer/yeyər
e-mail ünvanlarıdır, istifadəçi və elektronik məktubun gedəcəyi məktub serverinin
adlarının bir-birindən ayrılmasına fayda. Nümunə; yardim@chip.com.tr
ADA: Amerika Birləşmiş Dövləti Müdafiə nazirliyi tərəfindən inkişaf etdirilmiş köhnə
bir proqramlaşdırma dilidir.
ADAPTER: Uyğunlaşma təmin etməyən iki əlaqə növü ya da cihazı bir-birinə bağlanmaq
üçün lazımlı olan axtar/ara cihazdır.
ADC (Analoq Digital Convertor): Gələn anolog siqnalları al/götürərək digital siqnallara
çevirən cihazdır.
ADD-IN: Əməliyyat sisteminə və ya əməliyyat sistemi üzərində işlə/çalışan bir proqrama
əlavə oluna bilən köməkçi proqramlara verilən addır.
ADD-ON: Əməliyyat sistemi və ya əməliyyat sistemi üzərində işlə/çalışan proqramların
xüsusiyyətini artırmaq üçün, kompüter üzərinə qurulan proqramlara verilən addır.
ADDRESS: Çatılmaq istənən məlumat, hissə, qeydin ol/tapıldığı yeri ifadə edər .
İnternet üzərində üç fərqli ünvan istifadə edilər: e-poçt ünvanı, mac ünvanı, ip
ya da internet ünvanı.
ADMINISTRATIVE DOMAIN: Yönetsel alan/sahə. Tək bir adam, vahid, sistem tərəfindən
idarə olunan sahədir.
ADMINISTRATOR: Sistem idarəçisinə verilən ad. Sistem bir çox maşından meydana gətirilmiş
bir şəbəkə və ya tək bir maşın üzərində ola bilər. ADMINISTRATOR sistemin inkişaf
etdirilməsi və problemlərin həllindən məsul kimsədir.
ADN/Advanced Digital Network: 56 Kbps leased-line lar üçün istifadə edilən bir şəbəkə
növüdür.
ADS/AUTOMATIC DRIVER SIGNING: Avtomatik Sürücü Atlama. Windows əsaslı əməliyyat
sistemlərində başlanğıcda kompüter qıfıllanması yaşanan vəziyyətlərdə qıfıllanmanın
səbəblərini təyin edər. Bu səbəbləri işarələyərək bir sonrakı başlanğıcda problemləri
atlanılmasını təmin edər.
ADSL/Asymmetric Digital Subscriber Line: Asimetrik Ədədi Abunə Xətti. Standart telefon
xəttlərini istifadə edərək edilən digital xəbərləşmə texnologiyası. Xidmət keyfiyyəti
mərkəzə olan uzaqlığa görə deyişim göstərər. Bu tip xəttlərdə download və upload
sürəti fərqli ola bilər.
ADVENTURE: Macəra oyunlarına verilən addır.
əhv/Avto Focus: Bu xüsusiyyət kameralarda dəqiqliyin avtomatik olaraq təmin edilməsi
üçün istifadə edilər.
AGENT: İnternet üzərindən istədiyiniz məlumatları avtomatik olaraq yığa bilən bir
proqramdır. Kompüter başında olmanıza gərək qalmadan sizin yerinizə məlumatları
toplar.
AGGREGATE: Toplu əməliyyat. Əməliyyat sistemlərimiz və ya proqramlarımız üzərində
tək bir dəyərlə deyil bir qrup dəyər üzərində işlə/çalışan əməliyyatlardır.
AGP/Accelerated Graphics Port: Üç ölçülü qrafik kartlarından daha çox səmərə alınması
üçün Ana plata firmaları tərəfindən çıxarılan bir əlaqə vahididir.
AIX: Unix əsaslı bir əməliyyat sistemi.
ALDUS PAGEMARKER: Masaüstü nəşriyyat proqramlarından biri. Bu proqramla meydana
gətirdiyiniz qrafiklər üzərində asanca dəyişiklik edə bilərsiniz.
ALGORITHM: Kompüteriniz üzərində problemləri həll etmək üçün təyin olunmuş qaydalar
və əməliyyatlar birliyinə verilən ad.
ALIAS: Taxma ad. Uzun və xatırlaması çətin adlar yerinə qısa və xatırlaması asan
adlar təyin etmək.
ALIASING: Kompüter ekranında gördüyümüz xəttlər, əyrilər və işarələrin kənarlarının
tırtıklı görünməsinə ALIASING deyilir. Ekran həllolma əmsalı/dəqiqliyini yüksəltdikcə
bu pozulmalar azalar.
ALLOCATE: Bir kompüter üzərində RAM və sabit diskin hamısını və ya bir hissəsini
irəlidə istifadə etmək üçün ayırmaq. Ümumiyyətlə proqramlar bu əməliyyatı istifadə
edərlər.
ALIGNMENT: Söz əməliyyat ya da masaüstü nəşriyyat proqramlarında mətinin kənarlara
yanaşık olma vəziyyətini təyin edər. Sağa, sola yanaşık və ya ortalanılmış ola bilər.
ALPHA: Digital firması tərəfindən çıxarılan 64bit bir prosessor növüdür.
ALPHANUMERİC: Rəqəm, söz və xüsusi simvollardan meydana gəlmiş xarakter birliyi.
ALT KEY: PClərdə istifadə edilər. Alt key düyməs(n)i başqa bir düymələ birlikdə
basıldığında proqramların xüsusiyyətinə görə dəyişik funksiyalar görər.
AMD: İntelin ardından dünyanın böyük ikinci PC prosessor istehsalçı firmasıdır.
AMİGA: Commodore firması tərəfindən çıxarılan ümumiyyətlə oyun məqsədli istifadə
edilən kompüter. Günümüz standartlarının altında bir kompüter.
ANALOQ: Davamlı dəyişən bir axış halında ol/tapılan məlumatlara "analoq" adı verilər.
Kompüterlər doğrudan analoq məlumatı işləyə bilməzlər, gələn analoq məlumatları
digitala çevirən interfeyslərin istifadə edilməsi lazımdır.
ANCHOR: HTML fayllarının içindən başqa bir səhifəyə ya da başqa bir bölgəyə keçmək
üçün istifadə edilər. Altı xəttli mavi mətin şəklində göstəriyər.
ANIMATION: İstifadəçinin maraq/əlaqəsini müəyyən bir yönə yönəltmək üçün edilmiş,
qrafiklərin müəyyən bir nizama görə canlandırılması əməliyyatı .
ANNOTATION: Sənəd üzərinə, sənədə zərər vermədən əlavə olunan qeyd. Bu qeydlər sənəd
haqqında məlumat vermək üçün tündlə bilərlər.
ANSI/AMERİCAN NATIONAL SKYLINE INDUSTRIES: Amerika Milli Standart İnstitutu. Kompüter
və ünsiyyət kimi bir çox sahədə A. B. D. standartlarını təyin edən təşkilat. Bu
standartlar ANSI standartları olaraq da bilinər.
ANDI ALIASING: 3D qrafik kartlarında qrafik əməliyyata/işləmə texnikalarından birinə
verilən addır. Xüsusilə inkişaf etmiş üç ölçülü oyunlar kimi yüksək qrafik detal
səviyyəsinə sahib proqramlarda tez-tez istifadə edilən bu üsul, ekranda meydana
çıxan görünüşün daha təbii olması məqsədiylə inkişaf etdirilmişdir.
ANTİ GLARE SCREEN: Kompüter ekranlarının ətrafdan al/götürdükləri işığı əks etdirməsini
önləmək üçün istifadə edilən əks olunma önləyici bir filtrdir.
ANTİ RADIATION SHIELD: Kompüter ekranlarının yaydığı elektromanyetik dalğalardan
qorunmaq üçün filtrdir.
ANTİ VİRUS PROQRAM: Kompüteri virus deyilən zərərli proqramlara qarşı qorumaq üçün
çıxarılmış proqramlardır. Bu proqramlar diskinizi darayaraq virusdan təsirlənmiş
olan fayllarınızı taparlar. Daha sonra bunları ya tamamilə silərək ya da köhnə möhkəm
hallarına çevirərək sistemi virusdan təmizləndirərlər.
ANY KEY: Kompüterin klaviaturası üzərindəki hər hansı bir düymə.
API/Application Programming Interface: Bir proqramın digər proqram və əməliyyat
sistemləri ilə qarlılıqlı təsirini təmin edən interfeys. Ən çox istifadə edilən
WIN32 APIidir.
APP: Baxın. Application.
APPEND: Mətin sənədlərinin bir-birləri sonuna əlavə olunması əməliyyatıdır.
APPLE MACINTOSH: Apple firması tərəfindən inkişaf etdirilmiş bir növ kompüterdir,
eyni zamanda MAC olaraq da adlandırılar. Bu kompüterlər çox məşhur olaraq istifadə
edilən PC növü cihazlarla uyğun deyil və özlərinə xas proqramları vardır.
APPLET: İnternetdə HTML səhifəsi içinə yerləşdirilmiş kiçik JAVA proqramlarıdır.
APPLETALK: Apple kompüterlər arasında ünsiyyəti təmin etmək üçün edilmiş bir protokol.
APPLICATION: Kompüter üzərində edilən tətbiqlərə verilən addır.
APPLICATION LAYER: Tətbiq layıdır. Bu lay osu/Open Systems Interconnection modelinə
görə yeddinci laydır. E-mail və fayl transferi kimi əməliyyatlarda avtomatik olaraq
istifadə edilər.
APPLICATION SERVER: Tətbiq serveri. Tətbiqləri ağa bağlı digər istəkçilərin istifadəsinə
təqdim edən serverdir.
ARCHITECTURE: Kompüterlər və şəbəkələrdə ümumi quruluşu, elektronik komponentləri,
kompüterin iç quruluşu və əməliyyat sistemlərini təyin edər.
ARCHIE: İstədiyiniz məlumatları internet üzərində axtarıb bulan və bu məlumatları
təşkil edən bir proqram. Köhnədən yalnız ftp arxivlərini daraya bilən Archie indi
bütün internetdə axtarış/arama edə bilir.
ARCNET: Bir şəbəkə tipi. Bu şəbəkə içində ən çox saniyədə 2,5 Megabit sürətə çatıla
bilər. Günümüz texnologiyasına görə yavaş bir şəbəkə tipidir.
ARGUMENT: Argüman. Əməliyyat sistemi və ya əməliyyat sistemi üzərindəki proqramların
içindəki funksiyalara verilən dəyər ya da ad.
ARP/Address Resoluion Protokol: İnternet və şəbəkə üzərində göndərmək istədiyimiz
paketlərin IP ünvanlarına doğru dağıt/paylanmasını təmin edən bir ünsiyyət protokoludur.
ARPANET: İnternetin təməli sayıla biləcək dünyanın ilk şəbəkəninin adı. İlk olaraq
Amerikan ordusuna xidmət etmək üzrə qurulmuşdu. Daha sonra digər şəbəkələrin inkişafı
və böyüməsi ilə tamamilə xidmət xarici qaldı.
ARROW KEYS: OX düymələri. Kompüter klaviaturası üzərində ol/tapılan sağ, sol, yuxarı,
aşağı düymələri.
ARTIFICIAL INTELLIGENCE: Süni zəka. Kompüterlərimizin insanlar kimi düşünməsi və
davranması üçün edilən işlərin bütününə verilən ad.
ASCENDING ORDER: Bir məlumatın kiçik dəyərdən böyük dəyərə doğru sıralanması. Ədədlər
0dan 9a doğru, hərflər ADAn Zə doğru sıralanar.
ASCII/American Standart Code hücumçu Information Interchange: Bu koda görə dünya
səviyyəsində istifadə edilən dərhal dərhal bütün hərf və simvollara bir dəyər atanmışdır.
Beləcə fərqli kompüterlər arasında məlumat alveri edilərkən ortaya çıxması olabiləcək
qarışıqlıqların qabağına kəçilməsi hədəflənər.
ASP/Active Server Page: Bir növ proqramlaşdırma dili. Daha çox server tərəfli texnologiyaların
istifadə edilməsinə imkan təmin edər. ASP ilə edilən ifadələr işlədilincə, nəticə
işlədən adama HTML formasında göndərilər.
ASPECT RATIO: Kompüter üzərində edilən qrafik əməliyyatlarında qrafikin üfüqi və
şaquli ölçülərinin bir-birlərinə nisbəti. Bu oranın qorunması qrafikin pozulmaması
üçün əhəmiyyətlidir.
ASSEMBLER: Qurulu/təşkilatı olduğu əməliyyat sistemi üzərində, əməliyyat sisteminin
doğrudan işlədə biləcəyi proqramları çıxaran bir proqram dilidir.
ASSIGN: Atama. Kompüter üzərində bir sahəyə və ya dəyişənə dəyər təyin edilməsi.
Nümunə, Excel proqramında A1 hüceyrəsinə istədiyiniz bir dəyəri ASSIGN edə bilərsiniz
.
ASSOCIATE: Əlaqələndirmə. Bir fayl tipini bir proqram ilə məzmuna. Nümunə : *.avi
faylını
Windows Media Player ilə əlaqələndirə bilərsiniz.
ASTERİSK: Ulduz şəklindəki simvol. Kompüter üzərində bir çox funksiyas(n)ı vardır.
Kalkulyator, proqramlaşdırma, elektronik cədvəllərdə istifadə edilər.
ATM (Asynchronous Transfer Rejimə ): Yüksək sürət və keyfiyyətdə məlumat aktarımı
üçün istifadə edilən texnologiya. Daha çox səs və görünüş mesajmı üçün istifadə
edilər.
ATTRIBUTE: Müxtəlif proqramlarda, istifadə edilən idarələr üçün verilən parametrlərdir.
Bəzi parametrlərə dəyişik xarakterlərdə dəyərlər verilə bilər. Bəziləri isə olduğu
kimi istifadə edilərlər.
AUDIO CARD: Səs kartı. Kompüter üzərindən səs fayllarının dinlən/istirahət edə bilməsi
üçün lazım olan kart. Bu kartlar ana platanın slotlarına takılı ya da ana plata
üzərində də ( On Board ) ola bilərlər.
AUDIT TRAIL: Sistem içindəki istifadəçilərin müəyyən zaman içində istifadə etdikləri
qaynaqların ölçülməsi üçün bu qaynaqların qeydlərinin tutulması əməliyyatıdır. Nümunə:
Sistem içindəki istifadəçilərin kompüterləri üzərində etdikləri dəyişiklərin qeydləri
tutula bilər.
AUP: Oxuma və yazma başları sabit olan sistemlərdə, məlumat yazılan və oxunan mühiti
hərəkətə keçirmək üçün istifadə edilər.
AUTHENTICATION: Kompüter üzərindəki istifadəçi səlahiyyətlərinin təsdiqlənməsi əməliyyatıdır.
AUTHORING TOOL: Multimedya tətbiqlərini hazırlamaq üçün istifadə edilən proqramlardır.
Bu cür proqramlar, proqramlaşdırma bilməyənlər üçün böyük bir asanlıq təmin edər.
AUTHORIZATION: Sistem idarəçisi , sistemə girə biləcək istifadəçilərə giriş icazəs(n)i
və istifadəçilərə bağlı istifadə icazəs(n)i verə bilər. Bu icazə vermə işinə AUTHORIZATION
deyilir.
AUTHORWARE: Multimedya göstərilər yaratmaq üçün inkişaf etdirilmiş proqram proqramları.
AUTOEXEC.BAT: Kompüterdə ol/tapılan bir fayl. Bu fayl kompüter ilk başladıldığı
zaman işlədilmək üzrə içində DOS əmrləri saxlayar. Bu fayl içində iştirak edən sistem
əmr yığını avtomatik olaraq işlədilib əlaqədar lazımlı nizamlamaları edər.
AUTOMATION: Otomasyon. Bir işin kompüter ya da iş üçün lazımlı olan cihazlar ilə
avtomatik olaraq edilməsi.
AUTOREC SONER: Kompüterinizdə səs qeydi edərkən, səs qeydinin ən yüksək keyfiyyətdə
yazılmasını təmin edən alıcı.
AUX: Musiqi qaynağının bağlana bildiyi bir əlaqə növü. Ümumiyyətlə musiqi seti və
videolarda istifadə edilər.
AVTO-ANSWER: Modemlər üçün istifadə edilən bir xüsusiyyət. Kompüterinizin başında
olmadığınız zaman modemin gələn çağırışa cavab verməsi əməliyyatıdır.
AVTO-RUN: Kompüterin CD-ROM sürücüsünə yeni bir CD ilişdiyində, Windows əməliyyat
sistemi dərhal hərəkətə keçərək bunu araşdırar. Əgər CD üzərində uyğun proqram varsa,
o zaman Windows bu CD üzərindəki proqramı özbaşına işlədər. Bunun olmasını təmin
edən və CD üzərindəki proqramın bir parçası şəklində hazırlanan kiçik proqrama ümumiyyətlə
avto-Run proqramı deyilir.
AVTO-SOVA: Avtomatik Qoruma. Bəzi proqramların avto-Sova xüsusiyyəti vardır. Bu
xüsusiyyət proqramın içində bir fayl üzərində işlə/çalışarkən proqramın fayl üzərində
etdiyimiz dəyişiklikləri müəyyən aralıq/dekabrlarla avtomatik olaraq yazmasını təmin
edər.
AVTO-SELF TEST: Kompüteriniz açıldığında sürətlə özünü nəzərdən keçirər və ümumi
bir qəza idarəs(n)i edər. Bu şəkildə yaddaş modülleri ya da prosessor kimi həyati
parçalarda əhəmiyyətli bir qəza olub olmadığını anlamağa çalışar, əgər qəza tapar
və açılmazsa o zaman səsli siqnalla bunu bildirər. Ancaq bu xüsusiyyət yalnız kompüterinizə
xas deyil, faks və nəşr/təzyiq maşını kimi cihazlarda da bu cür bir test tətbiq
olunar.
AVTO-START: Bu cür proqramlar ümumiyyətlə kompüterin açılmasıyla birlikdə işə başlarlar.
Çox müxtəlif növdən ola bilər və fərqli işlər edə bilərlər. Windows əməliyyat sistemində,
kompüter açıldığında işə başlayan AVTO-START xüsusiyyəti olan proqramdır və istifadəçinin
bunu dəyişdirməsi ümumiyyətlə mümkün deyil.
AVC ( Automatic Volume Control ): Gələn səs üzərində alçaq səs siqnalının böyüklüyüdür.
OVU ( Audio Video İnterleaved ): Video və səs faylı formatıdır. Fayl davamı .ovudur.
Windows əməliyyat sistemi ilə birgə gələn Media Player adlı proqram bu görünüş faylını
oynada bilər.
AXİS: Hazırlayan adam tərəfindən verilən qrafik üzərindəki əksən/ox. Üfüqi əksən/ox
X oxu, perpendikulyar əksən/ox Y oxu olaraq göstərilər.
BACK DOOR: Arxa qapı. Sistem üzərində proqramçının öz istifadəsi üçün buraxdığı
aralıq/dekabr. Sistemin düz çalışma/işləməməsi halında, proqramçı bu yoldan sistemə
girərək, sistem üzərində müdaxilə edə bilər.
BACK END: Arxa uc. İstifadəçi məlumatlarının girilməsindən sonra, saxlanmaq üzrə
göndərilən ya da istifadəçinin müəyyən bir məlumatı görmək istədiyində, bu məlumatları
yığıb istifadəçi interfeysinə göndərən proqram parçasına verilən ad.
BACKBONE: Onurğa. Bir şəbəkənin müxtəlif bölgələrini bir-birinə bağlıyan ana kabel
xəttinə verilən ad.
BACKGROUND: Arxa plan. Əməliyyat sistemi üzərində istifadəçidən məlumat al/götürmədən
işlə/çalışan proqramlara və ya işlərə verilən ad. Bu proqramlar və ya işlər, bir
problem/sualın olmadıqca istifadəçi ilə qarlılıqlı təsirə girməzlər.
BACKLIGHT CORRECTION: Video kameralarda objenin qaranlıq görünməsini önləyən sistem.
BACKLIGHT: Arxa işıqlandırma. Dizüstü kompüterlərin ekran görünüşünün daha asan
görünməsi üçün istifadə edilən texnologiya.
BACKSPACE KEY: İş nöqtəsinin solundakı xarakteri silmək üçün istifadə edilən klaviatura
düyməsinə verilən ad. Ümumiyyətlə edilən səhv xarakter girişlərini düzəltmək üçün
istifadə edilər.
BACKUP: Ehtiyatlaşdırma. Kompüter üzərində saxladığımız məlumatları pozulmalara
qarşı qorumaq üçün kopiyalayarının alınması əməliyyatı.
BAD SECTOR: Sabitdisk və ya disket üzərində pozulduğu üçün istifadə edilməz hala
gələn hissələrə verilən ad.
BANDWIDTH: Bant genişliyi. Bir saniyədə köçürülən bit sayı olaraq ifadə edilər.
Bant genişliyi bütün sistemin sürətini təsirlər/təsir edər.
BAR CHART: Təqdim edəm qrafiki növü. Qrafik üzərindəki dəyərlərin çubuqlar köməyiylə
ifadə olunmasıdır.
BARCODE: Məhsul qabı üzərində ol/tapılan, qara ağ xəttlərdən meydana gəlmiş, məhsul
haqqındakı məlumatları ehtiva edən silsilə/serial. Barcode optik oxuyucular sayəsində
kompüter mühitinə köçürülər.
BARKOVISION: Kompüterdən al/götürdüyü bütün siqnalları pərdəyə əks etdirə bilən
bir proyeksiya sistemidir. Görünüş keyfiyyəti yüksəkdir.
BASEBAND TRANSMISSION: Sistem üzərində eyni anda siqnal və ya məlumat göndərməmizi
təmin edən ünsiyyət standartı. Yerli şəbəkə və kompüter arasındakı ünsiyyətdə bu
üsul istifadə edilər.
BASIC/Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code: Bir proqramlaşdırma dilidir.
Hal-hazırda bir çox proqramın istehsalında istifadə edilməkdədir.
BATCH FILE: Bir çox proqram və ya əmrin, istifadəçi müdaxiləsi olmadan işlədilməsi
üçün istifadə edilən fayl növüdür.
BAUD: Ünsiyyət sürətini ölçmək üçün istifadə edilən dəyər. Çox kiçik dəyərlər olduqları
üçün ümumiyyətlə istifadə edilməzlər.
BAUND RATE: Kompüter sistemlərində ardıcıl xəttlər üzərindəki məlumat axış sürəti
vahidi.
BƏY: Kompüter kassalarının üzərində CD-ROM, sabitdisk, disket sürücü kimi təchizatların
yerləşdirilməsi üçün ayrılmış hissələrə verilən ad.
BBS/Bulletin Board System: Kompüter istifadəçilərinin, modem və telefon xəttiylə
bağlanaraq, mesaj alverində ol/tapıldıqları sistemə verilən ad.
BCD/Backup Domain Server: Windows NT sistemlərdə sistem üzərindəki məlumatların
bir kopiyasının tutulduğu kompüter.
BENCHMARK: Təchizat və ya proqramların performanslarını ölçmək üçün istifadə edilən
testlərə verilən ad.
BINARY: İkili ədəd sisteminə deyilir. Ümumiyyətlə kompüter sistemlərində istifadə
edilən 0 və 1 rəqəmlərindən meydana gələr.
BINARY FILE: İkili nizam ilə meydana gətirilmiş fayl növü. Yalnız 0 və 1lərdən ibarət
olan/yaranan silsilə/serialınları ehtiva edər.
BINHEX: ASCII olmayan faylları, ASCII formatına çevirmək üçün istifadə edilən metod.
BIOS/Basic Input Output System: Ana platanın üzərində microişlemci tərəfindən işlədilən
proqram. Bu proqram, sistemin işə başlamasını təmin edər.
BIT/Binary Digit: Binary rəqəmlərindən biri. Bir bit 0 ya da 1 dəyərini daşıyar.
BITMAP: Qrafik göstərmə üsuludur. Bir qrafik görünüşünün sütun və sətir halında
nöqtələrdən meydana gətirilmiş nümayişmi.
BITNET: İnternet şəbəkəsindən müstəqil, yalnız təhsil təşkilatlarına xüsusi bir
şəbəkə növü.
BLEND: Bir rəngdən digərinə, bir efektten digərinə vs. keçiş metodudur.
BLOCK: Məlumat transferində sürəti artırmaq üçün məlumatın müəyyən hissələrə ayrılması
əməliyyatına verilən ad. Bir qrup məlumat, sabit uzunluqlarda bloklara ayrılar.
Bu bloklar tək-tək göndərilər.
BMP: Bitmap qrafik fayllarının növü və davamı.
BNC: Bir konnektör tipidir. Kompüterləri şəbəkələrə bağlamaq üçün istifadə edilər.
BODY: HTML səhifələri üzərindəki kodları saxlayan başlıq ilə son arasındakı hissəyə
deyilir.
BOLDFACE: Söz əməliyyat proqramlarında, mətinin digər hissələrdən tünd və qalın
görünən hissəsinə verilən ad.
BOOLEAN EXPRESSION: Doğru və ya səhv olaraq dəyər alan/sahə bir ifadə növüdür. 1+1=2
ifadəsi doğrudur. Bu ifadə bir boolean ifadədir.
BOOLEAN LOGIC: Dəyərlərin doğru və ya səhv olaraq düşünüldüyü məntiq növüdür. Kompüter
sistemlərində 0lar səhv, 1lər doğru olaraq ifadə edilər.
BOOLEAN OPERATOR: Boolean ifadəsini meydana gətirmək üçün istifadə edilən operatorlardır.
AND, OR, XOR, NOR, QEYD olmaq üzrə cəmi beş operator vardır.
BOOT: Kompüterinizi işlətmək üçün yüklənən proqrama verilən ad. Bu proqramlar ümumiyyətlə
əməliyyat sistemləridir.
BOOT SECTOR: Sabitdisklerin və disketlərin sistem məlumatları qisiminə boot sector
adı verilər. Bu qisimdə ol/tapılan sistem məlumatları, kompüterin haqqında danışılan
disk ya da disketləri istifadə edə bilməsi üçün lazım olan bəzi təməl məlumatlardan
meydana gələrlər. Kompüter hər açılışında, bu qisimdə ol/tapılan məlumatları oxuyaraq
düz işlə/çalışa bilmək üçün ehtiyac duyduğu təməl məlumatlara sahib olar.
BOOTABLE DISK: Əməliyyat sisteminin düz olaraq işlədilə bilməsi məqsədiylə hazırlanmış
xüsusi bir başlanğıc diskidir.
BOUNCE: Göndərilən bir elektronik məktubun teslimatta səhv ilə qarşılaşıb bir qisiminin
geri dönməsi əməliyyatına verilən ad.
BOX: Kompüterimizin ekranında gördüyümüz bir proqramın və ya bir funksiyanın çərçivələnilmiş
olaraq görünən sahəs(n)i. Qutular ümumiyyətlə bir səhv və ya bir xəbərdarlıq mesajı
ehtiva edərlər.
BPS/Bits Per Second: Məlumat transfer sürətini ölçmək üçün istifadə edilən vahiddir.
Məsələn 28.000 bps sürətlə işlə/çalışan modem saniyədə 28.000 bit göndərir deməkdir.
BREAK KEY: Klaviatura düyməs(n)i. DOS mühitində idarə düyməs(n)i ilə birlikdə basıldığında,
işlə/çalışan proqramı kəsər. Hər proqram, bu düymə bileşkesine cavab verməyə bilər.
BROADBAND ISDN: Fiber optik telefon xəttləri üzərindən səs, video görünüş və məlumatları
eyni anda göndərməyə yarayan ünsiyyət standartıdır.
BROADBAND TRANSMISSION: Birdən çox kanal üzərindən məlumat göndərmək üçün istifadə
edilən üsuldur. Kabel TV bu üsul ilə işlə/çalışar.
BROADCAST: Şəbəkə üzərindəki kompüterin ətrafını tanımaq və xəbərdar olmaq üçün
yaydığı siqnallar bütünü. Kompüterlər ilk ağa girişlərində broadcast edərlər.
BROWSE: Kompüter içindəki məlumatların göstərmə üsuludur. Bir çox verilənlər bazası
proqramı, məlumatların yalnız gözlə izlənilə bilməsini təmin edən bu imkanı istifadəçilərə
təqdim edər.
BUFFER: Keçici saxlama sahəsinə verilən ad. Bu alan/sahə ümumiyyətlə RAM üzərində
ayrılar və fayl kopiyalama edərkən istifadə edilər.
BUG: Bir proqram və ya təchizatda meydana gələn səhv ya da problem/sualın.
BUILT-IN: Proqramların istifadəçilər tərəfindən istifadə edilməsini təmin edən xüsusiyyətlərə
verilən ad.
BUNDLE: Bundle termini, kompüter bazarında rəqabət edə bilmək məqsədiylə inkişaf
etdirilən bir satış texnikasına verilən addır. Bu texnikada böyük bir malın yanına
müştərinin maraq/əlaqəsini çəkəcək daha kiçik bir məhsul pulsuz olaraq qatılar.
BUS: Məlumat yolu. Kompüter içindəki məlumatların köçürüldüyü yola verilən addır.
BYTE: Səkkiz bitdən ibarət olan/yaranan bir saxlama vahididir. Tək bir hərfi saxlamaq
üçün lazımlı olan sahəyə deyilir.
C: Bir proqramlaşdırma dilidir. C ilə yazılan kod maşın dilinə uyğundur. Buna görə
proqramçılar bu proqramlaşdırma dilini təsirli bir şəkildə istifadə edərlər.
C++: C dili üzərinə yeni xüsusiyyətlər əlavə olunaraq meydana gətirilmiş bir proqramlaşdırma
dilidir.
C DRIVE: Kompüter üzərində ol/tapılan sabitdisk sürücülərindən ilkinə verilən addır.
C sürücüsü ümumiyyətlə əməliyyat sistemini qurmaq üçün istifadə edilən diskdir.
Kompüter C sürücüsündən açılar və qurulan proqramları C sürücüsü üzərində saxlayar.
CABLE: Kompüterlərimizi başqa vahidlərlə fiziki olaraq bağlamaq üçün istifadə etdiyimiz
vasitədir. Kabellərin iki ucunda lazımlı əlaqəni edə bilməsi üçün ol/tapılan konnektör
vardır.
CACHE MEMORY: Axtar/ara yaddaşa verilən addır. Bu yaddaşlar yüksək daxilolma/müraciət
sürətinə sahibdirlər. Yaddaş tiplərinin hamısı eyni xüsusiyyətə sahib deyil. Kompüterlərimiz
üzərində istifadə edilən yaddaş növləri SDRAM, DDRAM, RDRAM ola bilər.
CAD/Computer Aided Desing: Kompüter dəstəkli dizayn. Ümumiyyətlə mühəndis və memarların
dizaynlarını reallaşdırmaq üçün istifadə etdikləri proqram və təchizat bütününə
verilən ad.
CAD/CAM/Computer Aided Desing/Computer Aided Manufacturing: Kompüter dəstəkli dizayn/Kompüter
dəstəkli istehsal.
CAE/Computer Aided Enginering: Kompüter dəstəkli mühəndislik. Mühəndislərin dizaynlarını
araşdıran proqramlara verilən addır. Ümumiyyətlə CAD proqramları içində bu cür proqramlar
ol/tapılar.
CALCULATOR: Kalkulyator. Matematiksel əməliyyat etmək üçün istifadə edilən kompüter
proqramlarına verilən ad. Kalkulyator, proqram xaricində kiçik əl kompüteri şəklində
də ola bilər.
şüşə/Computer Aided Manufacturing: Kompüter dəstəkli istehsal. Fabriklərdə maşınların
çalışması üçün istifadə edilən və ya yazılan proqramlara verilən ad.
CANCEL: Ləğv. Kompüterimizdə istifadə etdiyimiz tətbiqləri ləğv etmək üçün istifadə
edilən düyməyə verilən addır. Proqram quraşdırılmalarında quraşdırılmas(n)ı kəsmək
üçün də istifadə edilər.
CAPS LOCK KEY: Klaviatura düymələrindən birinə verilən ad. Bu düymə təsirli olduğu
vəziyyətdə ikən bütün əlifbadıq xarakterlərin böyük hərf ilə yazılmasını təmin edər.
CAPTURE: İstifadə edilən proqramın müəyyən bir vəziyyətini yazması əməliyyatına
verilən ad. Ümumiyyətlə görünüş proqramlarında istifadə edilər.
CARD: Üzərində elektronik dövrələr ol/tapılan kompüter içində istifadə edilən parçalara
verilən ad.
CARET: Şapka karekteri. Türkcə klaviatura üzərinə shift ilə birgə 3 sayına basıldığında
çıxan xarakterə verilən ad.
CARRIER SIGNAL: Modemlərin öz aralarında razılaşmaq üçün istifadə etdikləri siqnala
verilən addır.
CARTRIDGE: Kartuş. Böyük miqdarlarda məlumatı depolamaq üçün istifadə edilər.
CASE SENSITIVE: İstifadə edilən hərflərin kiçik ya da böyük hərf olmasının yaratdığı
vəziyyətdir. Söz əməliyyat proqramlarında mətin içində bir sözcüyü axtararkən bu
xüsusiyyəti istifadə edə bilərsiniz. Kiçik-böyük hərf ayrı-seçkiliyi edərək axtarış/arama
etmək istəyirsinizsə, buna uyğun bir axtarış/arama variantını işarələməniz lazımdır.
CCITT/Comite Consultatif International Telephonique et/ət Telegraphique: Beynəlxalq
ünsiyyət standartlarını təyin edən bir təşkilat.
CD-ROM/Compact disk-Read Only Memory: Məlumat depolamaq üçün istifadə edilən disklərə
verilən addır.
Bu diskləri oxumaq içim CD-ROM oxuyucu lazımdır.
CELL: Hüceyrə. Proqramın qrafik interfeysində cədvəl görünüşündə iştirak edən kiçik
düzbucaqlı qutulardan hər birinə verilən addır.
CGA/Color Graphics Adapter: İlk istifadə edilən rəngli ekran tipidir. CGA ekranlar
zamanla VGA sistemlərə çevrildilər. Kompüter sistemlərimiz üzərində geri qalmış
bir texnologiya.
CHARACTER: Xarakter. Sabitdisk üzərində bir bytelik sahəyə saxlana bilən hər hansı
bir simvola verilən addır.
CHECKSUM: Bir idarə üsulu. Ünsiyyət xəttindən göndərilən bir mesajın etibarlı bir
mesaj olub olmadığını anlamaq üçün istifadə edilən üsul.
CHIP: Yarı keçirici bir maddədən çıxarılan, üzərində minlərlə elektronik dövrə daşıyan
modula verilən addır.
CISC/Complex Instructıon Set Computer: Kompleks əmr seti. Kompüterlərin istifadə
etdiyi bir quruluşdur. Prosessorun 200 qədər əmri tətbiqini təmin edər.
CLASS: Sinif. Proqramlarda obyektləri meydana gətirmək üçün istifadə edilən quruluşa
verilən addır.
CLICK, CLICK ON: Kliklemek, basmaq. Qrafik interfeysində bir ikonu və ya bir obyekti
seçmək üçün siçanın düyməsinə basıb buraxmaq.
CLIENT-SERVER ARCHITECTURE: Server-istəkçi arxitekturası. Şəbəkə üzərində kompüterlərin
və ya əməliyyat sistemi üzərinə qurulu/təşkilatı olan proqramların, server olaraq
işlə/çalışacaq şəkildə hazırlanması əməliyyatıdır.
CLIP ART: Kompüter üzərində edilmiş, istifadə etmək üçün hazır şəkillərə verilən
addır.
CLIPBOARD: Pano. Məlumatın bir yerdən başqa yerə kopiyalanarkən müvəqqəti tutulduğu
yaddaşa verilən ad.
CLOCK SPEED: Mikroişlemcinin iş sürətinə verilən ad. Mikroişlemciler əmrləri işlədərkən,
kompüterin içindəki saatın basmalarına uyğunlaşdırar. Bu saat mikroişlemciler və
digər modullar arasındakı uyğunluğu da təmin edər.
CLUSTER: Sabitdisk üzərindəki sektor qrupuna verilən addır. Məlumat saxlanacağı
zaman istifadə edilən ən kiçik vahid clusterdir.
CMOS/Complementary Metal Oxide Semiconductor: Kompüterlərdə saatı, tarixi və sistem
parametrlərini saxlamaqda istifadə edilən dövrə. Bu dövrə bir batareya ilə bəslənər.
CMYK/Cyan Magenta Yellow Black: Ofset nəşr/təzyiqdə istifadə edilən rəng modelinə
verilən addır. Mavi, morumsu qırmızı, sarı, qara rənglərin qarışdırılması ilə bütün
rənglər əldə edilə bilər.
COAXIAL CABLE: Kompüter şəbəkələrində məşhur olaraq istifadə edilən kabel növüdür.
Xüsusiyyəti, içində bir keçirici telin ətrafına sarılmış bir qat yalıtkan vəsait
ol/tapılması və digər tellərin örülü bir şəkildə bu yalıtkanın ətrafına yerləşdirilmiş
olmasıdır.
kobol/Common Business Oriented Language: Köhnə proqramlaşdırma dillərindən biridir.
Kompüterlərdə ticari tətbiqlər yazmaq üçün istifadə edilərlər.
CODE: Kod. Kompüter üzərindən girdiyimiz müxtəlif əmrlərin yazılı və ya işlə/çalışar
halına verilən addır.
COLOR MONITOR: Rəngli ekran. İki rəngdən (qara, ağ) çox rəng göstərən kompüter ekranlarına
verilən addır.
COLOR PRINTER: Rəngli yazıçı. Birdən çox rəngdə nəşr/təzyiq edə bilən yazıçıya verilən
addır. Rəngli yazıçıların çoxu CMYK texnologiyasını istifadə edər.
COLUMN: Sütun. Söz əməliyyat proqramlarında yuxarıdan aşağı, incə uzun sahələrdən
hər birinə verilən ad.
COLUMN GRAPH: Sütun qrafiki. Təqdim edəmlərin şaquli sütunlar ilə göstərildiyi qrafik
növüdür.
COM: DOS əməliyyat sistemi üzərində işlədilə bilər fayl davamı. Nümunə: Command.com
COM: Kompüterlərin ardıcıl ünsiyyət portlarına verilən addır. Nümunə: Com1, Com2,
Com3
COMMAND: Əmr. Kompüterə müəyyən bir işi etdirmək üçün yazılan ifadəyə verilən addır.
COMMAND.COM: DOS əmrlərini işlədən fayla verilən ad. Girilən əmrin doğru yazılıb
yazılmadığını bu fayl nəzarət edər. Bəzi əmrlər də bu faylın içində saxlanar.
COMMAND KEY: Macintosh kompüterlərdə ol/tapılan xüsusi bir düymə. Bu düyməyə basarkən
başqa bir düyməyə də basıldığında bir əmr verilmiş olar.
COMMAND LINE: Əmr girişi üçün istifadə edilən sətirə verilən ad.
COMMUNICATION: Ünsiyyət. Məlumatların bir kompüterdən başqa kompüter göndərilməsi
əməliyyatına verilən ad.
COMMUNICATIONS PROTOCOL: Ünsiyyət protokolu. Məlumatlar bir kompüterdən başqa kompüterə
göndərilərkən bir protokol istifadə etmək məcburiyyətindədirlər. Bu ünsiyyət protokolları
ümumiyyətlə modemlər ilə yüklənər.
COMMUNICATIONS SOFTWARE: Ünsiyyət proqramı. Kompüterə bağlı modem ilə telefon xəttindən
məlumat göndərib alınmasını təmin edən proqram növlərinə verilən addır.
COMPATIBLE, COMPATIBILITY: Uyğun, uyğunluq. Kompüter üzərindəki proqram və təchizatların
bir-biri ilə problemsiz çalışması əməliyyatına verilən addır.
COMPILER: Yığıcı. Proqramla dili ilə yazılmış olan kodu maşın dilinə çevirən proqram
növlərinə verilən addır.
COMPONENT: Kod parçalarını bir araya gətirərək bir tətbiq meydana gətirmə əməliyyatına
verilən addır.
COMPRESSION: Sıxıştırma. Kompüter üzərindəki məlumatların daha az yer/yeyər örtməsi
üçün edilən əməliyyata/işləmə verilən addır.
COMPUSERVE: Dünyanın ilk ticari məlumat xidmətidir. Bu xidmət dünya üzərinə dəyişik
verilənlər bazalarına bağlıdır, beləcə bir çox aktual məlumata çata bilərsiniz.
COMPUTER: Kompüter. Girilən məlumatı işləyərək, istifadə edə bilər çıxdı çıxaran
maşına verilən addır.
CONFIG.SYS: Kompüterin işini təşkil edən əmrlərin ol/tapıldığı fayldır. Açılışda
config.sys faylı işlədilərək bu əmrlər tətbiq olunar.
CONNECTOR: Konnektör. Kabellərin ucunda ol/tapılan və ya ilişən, müxtəlif vasitələrə
və ya hissələrə verilən addır.
CTRL: İdarə düyməs(n)i. Bu düymə əvvəldən idarə xarakterləri deyilən xarakterlərin
yazılmasında istifadə edilərdi. Ancaq hal-hazırda daha çox ALT düyməs(n)i kimi istifadə
edilməkdə, Kısayol düymə kombinasiyalarının işlədilməsində faydalanılmaqdadır.
CONTROLLER: Nəzarət edici. Kompüterlə çöldən girilən məlumat arasında nəzarət etmə
edən vasitəyə verilən addır.
CONTROL PANEL: Yoxlama masası. Windows əməliyyat sistemlərində, sistem işləyişinə
bağlı tənzimləmə edilə bilən proqram.
COPROCESSOR: Əlavə prosessor. Sistemin prosessorunun yanına əlavə olunan ikinci
prosessor.
COPY: Kopiyalamaq. Bir faylın və ya bir məlumatın eynisinin meydana gətirilməsi
əməliyyatına verilən addır.
COPY PROTECTION: Kopiya qoruması. Proqramın icazəsiz kopiyalanmasını və ya çoxaldılmasını
önləmək üçün istifadə edilən üsullara verilən addır.
CORRUPTED FILE: Xarab fayl. Məzmunu pozulmuş, oxuna bilməz halda olan fayl növünə
verilən addır.
CPU/Central Processing Unit: Mərkəzi əməliyyat vahidi. Kompüterimiz üzərində ol/tapılan
mikroişlemciye verilən addır.
CRC/Cylik Redundancy Check: Qarşı tərəfə məlumat göndərilərkən səhvləri ortaya çıxarmaq
üçün istifadə edilən bir üsuldur.
CROPPING: Qırpma. Kompüter üzərinə qurulu/təşkilatı bir proqramla şəkilin kənarlarındakı
çoxluqların kəsilməsi əməliyyatına verilən addır.
CRT/Cathode Rels Tube: Televiziya və kompüter ekranlarında istifadə edilən texnologiyaya
verilən addır.
CURSOR: Kursor. Klaviaturanın və ya siçanın bir düyməsinə basıldığında, ekranın
haranda və ya hansı nöqtəsində işarələniləcəyini ifadə edən simvol.
CUT AND PASDA: Kəs və yapışdır. Əməliyyat sistemləri üzərində faylı və ya qovluğu
bir yerdən başqa bir yerə daşıma əməliyyatıdır.
CYBERSPACE: Siberalem. Kompüter sistemləri tərəfindən meydana gətirilən ünsiyyət
mühitinə verilən addır.
CYBERNETICS: Sibernetik. İnsanlara aid xeyli çox xüsusiyyətin maşınlara qazandırılması
yolunda araşdırma edən elm sahəsi.
də/Displey Adapter: Görünüş adapterinə verilən ad.
DAT/Digital Audio Tapına: Məlumatları saxlamaq üçün istifadə edilən bir növ maqnetik
bant növüdür. İki gigabytedən beş gigabyteyə qədər məlumat saxlaya bilər.
VERİLƏN: Məlumat. Kompüter mühitində istifadə edilən hər növ məlumata verilən ad.
DATABASE: Verilənlər bazası. Kompüter sistemləri içindəki çatıla bilər və istifadə
edilə bilər məlumatların bütününə verilən ad. Bu nizam məlumat saxlama və daxilolma/müraciət
sahəsində istifadə edilər. Kompüter üzərində daha az yer/yeyər qablar/örtər və daxilolma/müraciət
müddəti daha sürətlidir.
DATABASE ENGINE: Verilənlər bazası proqramlarının içindəki məlumatlara çatılması
üçün istifadə etdikləri hissəyə verilən ad.
DATABASE MANAGEMENT SYSTEM: Verilənlər bazası rəhbərlik sistemi. Verilənlər bazalarının
meydana gətirilməsini və işlədilməsini təmin edən proqramların bütününə verilən
ad.
VERİLƏN BUS: Prosessor və yaddaş arasındakı məlumat axışını təmin edən göndərərə
verilən ad.
VERİLƏN ENTRY: Proqramlar vasitəsi ilə verilənlər bazalarına və cədvəllərə məlumat
girilməsi əməliyyatıdır.
VERİLƏN RECOVERY: Müxtəlif səbəblərdən ötəri pozulan və ya itən məlumatları qurtarma
əməliyyatlarına verilən ad.
VERİLƏN TRANSFER RATE: Məlumat transfer sürəti. Məlumatların iki cihaz arasındakı
köçürülmə sürətlərinə verilən ad. Saniyədə göndərilən megabit və ya megabyte sayı
olaraq göstərilər.
DBS: Peyk sistemlərində, televiziya siqnallarını peykdən televiziya antenasına göndərən
peyk nəşr gileyinə verilən ad.
DCD/Data Carier Detect: Xəbərləşmə sistemlərində tezlik üzərindən daşınan məlumatların
daşındığı yola verilən ad.
DDE/Dynamic Verilən Exchange: Microsoft əməliyyat sistemləri üzərində eyni məlumatları
birdən çox tətbiqin istifadə etməsi əməliyyatıdır.
DEBUGGER: Bir kod üzərindəki səhvləri tapmaq üçün istifadə edilən proqramlara verilən
ad.
DECIMAL: Onluq nizam. Gündəlik həyatda istifadə etdiyimiz ədədlərə verilən ad.
DECODER: Kod həll edici. Kodlu nəşr edən televiziya verilişlərini həll etmək üçün
istifadə edilən alətə verilən ad. Rəqabət səbəbi ilə bir çox quruluş bu sistemi
istifadə etməməkdədir.
DECRYPTION: Təhlükəsizlik səbəbi ilə şifrələnmiş məlumatları təkrar istifadə edə
bilər hala gətirmə əməliyyatına verilən ad.
DEDICATED LINE: Ünsiyyət şirkətləri tərəfindən kirayəyə götürülən xüsusi xəttlərə
verilən ad.
DEFAULT: Fərz edilən. Kompüterlərin avtomatik olaraq etibarlı saydığı və əksinə
məlumat girilənə qədər etibarlılığını qoruyan əməliyyat və ya dəyərə verilən addır.
DEFAULT ROUTE: Fərz edilən rota. Kompüterimizdən göndərdiyimiz məlumatların ünvanları
bilinmir isə bu rota üzərindən göndərilərlər.
DEFINITON: Görünüşün qətiliyinə verilən addır.
DEGRADE: Rəng dəyişikliklərində rəngin başqa rəngə çevrilərkən meydana gətirdiyi
rəng keçişinə verilən ad.
Nümunə: Tünd rəng açıq rəng arasında ibarət olan/yaranan keçiş.
DEKUPLAJ: İstənməyən siqnalların şaseye çatdırılması əməliyyatına verilən ad.
DEKUPLE: Şaseye köçürülən siqnallara verilən ad.
DELETE: Silmə əməliyyatına verilən ad. Əməliyyat sistemlərinin xüsusiyyətlərinə
görə dəyişik şəkillərdə tətbiq oluna bilər. Klaviatura üzərindəki Deş düyməs(n)i
də silmə əməliyyatını edər.
DELIMITER: Yazma əməliyyatlarında məlumatın başlanğıc və bitməsini işarələyən xarakterdir.
Bu əməliyyat üçün ümumiyyətlə vergül və ya iki nöqtə üst üstə işarəs(n)i istifadə
edilər.
DESATURATE: Solğunluq. Bir alan/sahə və ya bir bölgə üzərindəki rənglərin olduğundan
solğun göstərilməsi əməliyyatıdır.
DESKTOP: Masaüstü. Qrafik yüzü istifadə edən əməliyyat sistemlərində istifadəçinin
rahat çalışması üçün təşkil edilmiş iş mühitinə verilən ad.
NƏHƏNGİCƏ: Əməliyyat edilə bilən təchizat parçasına verilən ad. Nümunə: Ekran kartı,
səs kartı, modem, printer, skaner...
DIAL-UP: İki kompüter arasında telefon xəttini istifadə edərək edilən əlaqə formasına
verilən ad. Türkiyədə ən çox istifadə edilən əlaqə növlərindəndir.
DIALOG BOX: Dialoq qutusu. Əməliyyat sistemləri üzərində əməliyyat reallaşdırarkən,
əməliyyat sistemi tərəfindən istifadəçinin lazımlı məlumatları girməsi üçün açdığı
qutu şəklindəki pəncərəyə verilən ad.
DIGITAL: Ədədi. Bütün edilən əməliyyatların sıfır və ya bir olaraq ifadə edildiyi
sistemə verilən ad. Kompüterlərimizdə bu sistem istifadə edilər.
DIGITAL ANALOQ CONVERTER: Ədədi analoq çeviricisinə verilən addır. Al/götürdüyü
digital siqnalları analoq siqnallara çevirər.
DIGITAL AUDIO: Səs keyfiyyətini artırmaq üçün səsi ədədi silsilə/serial şəklində
kodlaşdıraraq saxlayan bir səs al/götürmə texnikasıdır.
DIGITAL MONITOR: Göndərilən ədədi siqnalları al/götürərək görünüş meydana gətirmək
üçün analoq siqnallara çevirən ekran tiplərinə verilən addır.
DIGITIZE: Analoq olan səs və video siqnallarını kompüter tərzi digital kod nömrələrinə
çevirmə əməliyyatına verilən ad.
DIGITIZER: Analoq bir video görünüşünü digital kompüter görünüşünə çevirən cihaza
verilən addır.
DIN: Klaviaturaların kompüterə bağlanması üçün lazımlı olan konnektör tiplərinə
verilən addır.
DIP SWITCH: Kartlar üzərində ol/tapılan, kartların müxtəlif xüsusiyyətlərini dəyişdirmək
üçün istifadə edilən açar növüdür.
DIRECTORY: Silsilə/serialın. Sistemləri içində dəyişik şəkillərdə iştirak edən depolama
üçün fayla aid adı, yeri, ölçüs(n)ü, proqram və ya son düzəltmə tarixini göstərən
cədvələ verilən ad.
DISK CACHE: Harddisk üzərindəki məlumatlara daha sürətli çatmaq üçün istifadə edilən
yaddaş üzərindəki ayrılmış hissəyə verilən ad.
DISK CONTROLLER: Disk nəzarət edicisi. Disk sürücüsünün işini nəzarət edən dövrəyə
verilən addır.
DISK DRIVE: Disk üzərində məlumat yazan ya da oxuya bilən hissəyə verilən addır.
DISKLESS WORKSTATION: Bir şəbəkə üzərində işlə/çalışan, diski ola bilməyən kompüterlərə
verilən addır.
DISPLAY: Görünüş. Bir görünüşün elektriksel işarələrdən optik işarələrə çevrildiyi
nizama verilən addır. Nümunə: Kompüter monitoru.
DISPLAY SIZA: Monitor üzərinə istifadəçin işlə/çalışa biləcəyi sahəyə verilən addır.
DISTRIBUTED DATABASE: İstifadə edən adama tək bir verilənlər bazası kimi görünən
lakin fərqli verilənlər bazalarından meydana gəlmiş verilənlər bazası sisteminə
verilən addır.
DLL/Dynamic Link Library: Proqramlar tərəfindən istifadə edilən içində müxtəlif
kod və məlumatı ehtiva edən fayl növünə verilən addır. Nümunə: System.dll
DMA/Direct Memory Access: Bir cihazın prosessor üzərindən keçmədən doğrudan yaddaşa
çatması üsuluna verilən addır.
DNS/Domain Ada System: İnternet üzərində bağlanılan server adını ip ünvanına çevirmək
və ya bağlanılan ip ünvanını server adına çevirmək üçün istifadə edilən sistemə
verilən addır. İnternet üzərində DNS sistemləri sayəsində eyni adı daşıyan server,
eyni ip ünvanını daşıyan kompüter ol/tapıla bilməz.
DOC: Söz əməliyyat fayl davamına verilən ad.
DOMAIN ADA: İnternet saytlarını təyin edən adlardır. Bir kompüter üzərində birdən
çox domain ada ola bilər.
DOS/Disk Operating System: Microsoft firması tərəfindən inkişaf etdirilmiş disk
əməliyyat sisteminə verilən addır.
DOT PITCH: Monitorlarımızın ekranındakı iki nöqtə arasındakı məsafə ölçüsünə verilən
addır
DOUBLE DENSTY: Standart disketlərə görə iki qat çox məlumat depolaya bilən disket
növünə verilən addır.
DOUBLE SIDED: Hər iki yüzünə də məlumat yazıla bilən disket növüdür.
DOVE: Microsoft əsaslı əməliyyat sistemləri üçün faks/modem cihazlarına verilən
toplu addır.
DOWNLINK: Peyk üzərindən kompüter mühitimizə göndərilən siqnal nəqli əməliyyatıdır.
DOWNLOAD: Proqram və ya məlumatların bir kompüterdən başqa bir kompüterə keçirilməsi
əməliyyatına verilən addır.
DRAG AND DROP: Masaüstündəki bir obyekti işarələyib, başqa bir obyektin içinə qoyma
əməliyyatıdır.
DRIVE: Prosessorun əməliyyat etməsi üçün maqnetik sahələr üzərinə oxuyub yaza bilən
vasitələrə verilən addır. Nümunə: Harddisk, disket sürücü.
DRIVER: Kompüter üzərindəki təchizatların bir-birləri ilə problemsiz razılaşa bilməsi
və əməliyyat sistemi ilə problem/sualın çıxarmaması üçün təchizatı nəzarət etmək
və tanıtmaq məqsədi üçün istifadə edilən proqramlara verilən addır.
DUAL: Cüt. Ümumiyyətlə təchizatlar üçün istifadə edilər. Önünə gəldiyi təchizatın
cüt xüsusiyyətini ifadə edər. Nümunə: Dual BIOS, dual prosessor.
DUMP: Kompüter üzərindəki yaddaş hissəsini göstərmək, yazmaq və depolamaq üçün istifadə
edilərlər.
DVD/Digital Versatile Disk: Yeni optik disk texnologiyasına verilən addır. DVDlər
17 gigabytelik video, səs və digər tipdə məlumat saxlama sahəsinə sahibdirlər.
|